فولاد و آلیاژهای آن از جمله پرکاربردترین فلزات در صنایع می باشند. دسته بندی های متفاوتی داشته که از میان آن ها سعی داشتیم تا پرکاربردترین ها را معرفی و مقایسه کنید. در مطالب قبلی به تفاوت ورق گالوانیزه و سیاه، سیاه و روغنی، روغنی و گالوانیزه پرداخته شده است. در ادامه به بررسی تفاوت های ورق سیاه و رنگی می پردازیم تا با شناخت کامل آن ها درک بهتری از ویژگی های هر کدام داشته باشید.

همچنین محصولات فولادی علاوه بر اختلاف در عناصر تشکیل دهنده آن ها فرم های مختلفی داشته و به دو شکل رول و شیت در بازار عرضه می شوند. به طور کلی تمامی محصولات فولادی، آلیاژی می باشند و دو عنصر کربن و چدن در تمامی آن ها وجود دارد.

معرفی ورق سیاه

یکی از نخستین محصولات فولادی ورق سیاه می باشد که تحت فرایند نورد گرم به دست می آید. این فرایند در دمایی بالاتر از 930 درجه سانتی گراد و تحت عملیات نورد فشاری قرار می گیرد تا سبب بهینه سازی خاصیت فرم پذیری محصول نهایی شود. محصول حاصل از این فرایند به دلیل داشتن زبری و کدر بودن رنگ، ورق سیاه نامیده می شود و در نهایت لایه ای از اکسید آهن بر روی آن تشکیل می شود. به طور معمول قیمت روز ورق سیاه بر تمامی محصولات زیر مجموعه آن از جمله ورق سرد تأثیر دارد.

این محصول در بیشتر صنایع سنگین کاربرد داشته و ابعاد و اندازه های مختلفی را به خود اختصاص می دهد. دامنه ضخامت این محصولات از 1 میلی متر تا 10 سانتی متر متغیر بوده و با افزایش ضخامت شکل پذیری آن ها کاهش پیدا کرده و حالت تختال (Slab) پیدا می کند. ورق گرم انواع مختلفی دارد و نوع ساختمانی آن به طور معمول یکی از موارد مورد نیاز برای تولید محصولات ثانویه مانند پروفیل های ساختمانی و مقاطع فلزی، تسمه‌ ها، تیرآهن‌ ها، گاردریل ‌ها و سایر تجهیزات ترافیکی، کشتی سازی و تجهیزات عظیم صنعتی می باشد.

همچنین این محصولات به خوبی گالوانیزه شده و در نهایت به ورق شیروانی، رنگی و ... تبدیل می شوند. قیمت ورق گالوانیزه رنگی در صفحه جداول وب سایت آهن اینفو قابل مشاهده است.

نحوه ساخت و مراحل تولید ورق سیاه 

در ابتدای فرایند تولید ورق سیاه تختال تولید شده در کوره ای با دمای بالا قرار داده شده و پس از خروج از آن یک پوسته اکسیدی بر سطح آن تشکیل می شود. برای از بین بردن این پوسته فرایند اسیدشویی بر روی آن انجام می شود. البته باید در نظر داشت قیمت ورق اسیدشویی از ورق گرم بیشتر است؛ زیرا ظاهر آن شبیه به شیت های روغنی بوده و کاملاً صاف و صیقلی می باشد.

پس از انجام این فرایند نورد خشن باید انجام شود که در آن قطعه چندین مرتبه از میان غلتک ها عبور کرده تا به ابعاد مورد نیاز برسد. در پایان این فرایند ضخامت تختال 15 الی 30 درصد کاهش پیدا کرده و توزیع دمای آن تحت اثر چند عامل قرار می‌گیرد. نورد خشن دارای 2 الی 3 قفسه است که پس از آخرین قفسه نورد خشن، وارد مرحله نورد نهایی خواهد شد

مزیت های ورق سیاه

ورق سیاه یکی از پرکاربردترین مصالح در صنایع مختلف به شمار می ‌رود. مزیت های استفاده از ورق سیاه عبارت ‌اند از

  •          خواص مکانیکی بهبود یافته
  •          مقاومت ارتجاعی مناسب
  •          مقاومت کششی بالا
  •           خاصیت چکش خواری بالا
  •          استحکام و سختی زیاد
  •          مقاومت بالا در برابر خوردگی
  •          حذف تنش پسمانده در اثر عملیات حرارتی در تولید ورق سیاه

کاربردهای ورق سیاه در صنایع مختلف

همان طور که پیش تر گفتیم استفاده از ورق سیاه بیشتر در مواردی کاربرد دارد که ظاهر کار اهمیت چندانی نداشته باشد، مگر این که اسیدشویی شود. بیشترین کاربرد ورق سیاه در صنعت ساختمان سازی بوده که از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  •          ساخت گاردریل و تجهیزات ترافیکی
  •          پروفیل ‌های ساختمانی بسته یا باز مانند قوطی، ستونی، پروفیل  z، فرانسوی، چهارچوب و ...
  •          ساخت تانک و مخازن ذخیره سازی مشتقات نفتی 
  •          کشتی سازی و سایر تجهیزات دریایی و صنایع عظیم
  •          ساخت تجهیزات کشاورزی 
  •          استفاده در صنعت خودروسازی و برای ساخت رینگ، چرخ و ...
  •          ورق پانچ، تسمه و زهوارهای فولادی 
  •          مقاطع فولادی مانند انواع تیر ورق، ناودانی، نبشی، سپری و غیره

انوع ورق سیاه 

ورق سیاه را بر اساس شکل ظاهری، کاربرد و نوع فولاد به دسته‌ های متفاوتی تقسیم بندی می‌ کنند که به صورت زیر نام برده می شود:

  •          شیت سیاه رول شده یا کلاف 
  •          شیت سیاه صنعتی 
  •          شیت سیاه فابریک یا شیت 
  •          شیت سیاه معمولی 

معرفی ورق رنگی

فرایند نورد سرد سبب به وجود آمدن شیت های روغنی می شود. این محصولات گرید های مختلف و تاریخ انقضاهای متفاوتی دارند. از قرار دادن ورق های روغنی در حوضچه های مذاب حاوی فلز روی، ورق گالوانیزه تولید می شود که مقاومت به سزایی در برابر خوردگی و زنگ زدگی دارد. انجام این عملیات عمر محصولات گالوانیزه شده را 20 تا 30 سال افزایش می دهد. با انجام رنگ آمیزی بر روی محصولات گالوانیزه، ورق های رنگی با 15 رنگ متنوع تولید می شوند.

ضخامت فلزات رنگی معمولاً از 2/0 تا 7/0 میلی متر متغیر بوده و پوششی از رنگ الکترواستاتیک دارد. این نوع محصولات علاوه بر داشتن کیفیت ظاهری زیبا، از مقاومت مطلوبی در برابر خوردگی و زنگ زدگی برخوردار می باشند و از این رو در سقف خانه های شیروانی بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند. قیمت ورق رنگی بر اساس نرخ شیت های گالوانیزه مشخص می شود.

در برخی از کاربردهایی که نیاز به فرم دهی و شکل پذیری است، از شیت های رنگی استفاده می شود. هر چه ضخامت ورق های فولادی کمتر باشد، شکل پذیری آن ها راحت تر است. انواع طرح های ورق رنگی شیروانی شامل طرح سفال، ورق شادولاین، کرکره ای و ذوزنقه ای می باشند.

دلیل استفاده از ورق رنگی در سقف های شیروانی

به طور کلی از شیت های رنگی بیشتر در سقف های شیروانی استفاده می شود. مزیت های استفاده از این فلزات رنگی به صورت زیر می باشد:

  •          افزایش عمر مفید وسایل و قطعات
  •          کاهش نیاز به تعمیر و تعویض وسایل و قطعات 
  •          دارای صرفه اقتصادی 
  •          قابلیت جوشکاری، رنگ پذیری و پرس کاری
  •          مقاوم در برابر عوامل طبیعی

کاربردهای ورق رنگی

کاربرد ورق های فولادی در صنعت های مختلف بسیار رایج می باشد. شیت های رنگی نیز در صنایعی مانند تولید لوازم خانگی، حمل و نقل و ساخت و ساز به کار برده می شوند، اما بیشترین کاربرد آن ها برای مصارف و نصب سقف های شیروانی که در معرض عواملی مانند رطوبت قرار دارند، می باشد. سایر موارد به کارگیری این محصولات عبارت اند از:

  •          در صنایع تولید لوازم خانگی مانند یخچال، فریزر (بیشتر برای تولید درب این وسایل مورد استفاده قرار می‌ گیرد)
  •          در صنایع ساختمانی مانند سقف کاذب، بدنه پیش ساخت ‌ها، انبار، کارگاه، کابینت و ... 
  •          در صنایع برق، الکترونیک و کامپیوتر برای ساخت بدنه، درب و اجزای این تجهیزات
  •          تجهیزات منزل مانند آبگرمکن، اجاق گاز
  •          در خودروسازی برای ساخت درب و بدنه

انواع طرح های ورق رنگی 

عرضه این محصولات به دو صورت رول و شیت می باشد. دسته بندی آن ها مانند ورق قلع اندود در شیت های پوشش دار قرار می گیرد. لازم به ذکر است قیمت ورق قلع اندود نیز بر اساس نرخ شیت های گرم مشخص می شود. رنگ های رایج آن شامل سفید یخچالی، نارنجی، آبی، قرمز، قهوه‌ ای سوخته، بنفش، کرمی، سفید، سبز روشن، جگری، پرتقالی، سبز، آبی نیسانی و صورتی می باشد. از مهم ترین طرح های ورق رنگی می توان به موارد زیر اشاره داشت:

  •          فرم کرکره ‌ای یا سینوسی (در دو نوع کرکره‌ ای ریز و درشت)
  •          طرح ذوزنقه ای
  •          فرم شادولاین 
  •          طرح سفال (این نوع از ورق رنگی در انواع طرح سوئد، ایتالیا، چین، فرانسه، ژاپن، بهمن و تیارا وجود دارد)

تفاوت های ورق سیاه و ورق رنگی

لازم است بدانید مهم ترین تفاوت های شیت های سیاه و رنگی تنها مربوط به کاربرد آن ها نمی شود. محصولات رنگی معمولاً کاربردهای ساده تر و تزئینی داشته و فرایند تولید آن ها حساب شده و دقیق است. به عبارتی دیگر ورق های رنگی زیر مجموعه محصولات گالوانیزه و ثانویه می باشند؛ در صورتی که شیت های سیاه بیشتر در موارد حساس و سنگین به کار می روند و مقاومت بالاتری نیز دارند. در ادامه به بررسی مهم ترین تفاوت های این دو آلیاژ فولادی خواهیم پرداخت:

تفاوت در نحوه تولید

فرایند تولید ورق سیاه با شیت رنگی متفاوت است. در واقع شیت سیاه نوعی ورق فولادی پایه در نظر گرفته می ‌شود؛ در صورتی که ورق رنگی یک محصول فولادی ثانویه است که به نوعی از فرایند تولید شیت های سیاه به وجود می آید.

تمایز در کاربرد

همان طور که از فرایند تولید این محصولات و ویژگی های هر کدام مشخص است، کاربردهای متفاوتی دارند. کاربرد های ورق رنگی شامل تولید پروفیل گالوانیزه، ساخت در و انواع چهارچوب ضدزنگ، ساخت انواع پنجره، استفاده در صنایع الکترونیک و تهیه قطعات و ... می باشد. بر خلاف آن مواردی مانند ساخت مقاطع فولادی مانند نبشی، ناودانی، مخازن ذخیره سازی مشتقات نفتی، ساخت تانک و بسیاری از موارد دیگر همگی برای به کارگیری ورق سیاه می باشند.

تفاوت کیفیت ظاهری

کیفیت ظاهری محصولات رنگی صاف و صیقلی بوده؛ در صورتی که ورق های سیاه ظاهری کدر و مات دارند.

تمایز در مدت زمان تولید 

فرایند تولید فلزات گالوانیزه رنگی با سرعت بیشتری انجام می شود؛ در نتیجه زمان کمتری را برای تولید نیاز دارد، اما محصولات گرم ابتدایی ترین مراحل تولید را طی می کنند و در نتیجه مدت زمان بیشتری برای عرضه نیاز دارند.

جمع بندی

در این مطلب به بررسی شناخت تفاوت های ورق سیاه و رنگی پرداختیم تا برای کاربردهایی که مد نظر دارید، بهترین انتخاب را داشته باشید. برای اطلاعات بیشتر در مورد فلزات رنگی می توانید راهنمای جامع خرید ورق رنگی را مطالعه فرمایید. تفاوت های این دو محصول بیشتر در قیمت، نحوه تولید، مدت زمان مورد نیاز برای عرضه، کیفیت ظاهری و کاربرد می باشد، اما هسته هر دو آن ها فولاد می باشد.